Ustalenie dlaczego dana osoba zachorowała na depresję nie jest łatwe, a często w ogóle nie jest możliwe. Z pewnością błędne są poglądy sprowadzające przyczyny choroby do jednego tylko czynnika np. stresu, słabości osobowości, specyficznego "depresyjnego" sposobu myślenia, zaburzenia metabolicznego serotoniny i innych. Etiologia depresji jest złożona, a prowadzący do niej proces wieloletni. Ponadto czynniki chorobotwórcze występują u różnych osób z różną siłą i w różnych konstelacjach. U konkretnej osoby mogą występować tylko niektóre z tych czynników a inne nie - lub tylko o niewielkim natężeniu.
Do czynników będących podłożem depresji należą:
Przyszła chora na depresję osoba (ale nie każda!) rodzi się z pewnym obciążeniem genetycznym. Obecność niektórych genów usposabia do depresji, choć prawdopodobnie nie jest wystarczająca dla przyszłego zachorowania. We wczesnym okresie życia tej osoby mogą mieć miejsce obciążające zdarzenia życiowe, o znacznej sile, mające charakter psychicznych urazów. Mogą to być na przykład śmierć bliskich, sytuacja opuszczenia lub złego traktowania, nałogi lub przemoc w rodzinie. Tego rodzaju wydarzenia mogą z jednej strony powodować pewne, nawet "niegroźnie" wyglądające zmiany osobowości i zachowań, z drugiej, też mało uchwytne w codziennej obserwacji, trwałe zmiany neurobiologiczne, dotyczące szczególnie układu hormonalnego i nerwowego autonomicznego aktywnych w stresie. Człowiek rośnie jako osoba wrażliwa, a spotykając się nadal z trudnościami życia reaguje na bodźce stresowe silnie, znacznym pobudzeniem układu nerwowego i nadmiernym wydzielaniem substancji pośredniczących w reakcji stresowej (glikokortykoidy, noradrenalina, mediatory układu odpornościowego i wiele innych). W jakimś momencie życia (jeszcze przed dorosłością, albo, częściej już w życiu dojrzałym) owa częsta i nadmierna aktywacja mechanizmów stresu i odporności nabiera wyraźnie patologicznego charakteru. Burzliwy stres, wyzwolony przez aktualne trudne zdarzenia życiowe, zwłaszcza o charakterze przewlekłym, powoduje ujawnienie się wyraźnej, klinicznej depresji.
Indywidualna droga do depresji jest oczywiście bardzo różna. Zaburzenia reagowania na stres w okresie przedchorobowym (odmienna „reaktywność stresowa”), nie występują u wszystkich osób z depresją. Ponadto część osób z depresją nie przypomina sobie żadnych istotnych sytuacji traumatycznych z okresu dzieciństwa. Jest też podgrupa chorych, u których bardzo istotna jest specyficzna wrażliwość na światło słoneczne. Wrażliwość na światło albo towarzyszy innym czynnikom prowadzącym do tej choroby, albo zdecydowanie dominuje i wtedy kształtuje odmienny typ depresji nazywanej depresją sezonową.
Stanisław Porczyk