Psychoterapia to termin wieloznaczny. Różne szkoły terapeutyczne w odmienny sposób określają czym jest psychoterapia, a nawet w inny sposób rozumieją jej cele.
Historyczna definicja psychoterapii autorstwa jednego z prekursorów psychoterapii w Europie, Pierre Janeta, brzmi: "psychoterapia jest nazwą wszystkich metod leczenia, które działają zarówno na ciało, jak i psyche za pomocą środków działających "via psyche".
Ta często przytaczana definicja nie rozprasza wątpliwości. Na pewno za mocno wyraża różnicę między "psyche" a "soma". Ponadto w rzeczywistości trudno określić precyzyjnie czym jest psyche, czym jest soma ani czym są „środki działające przez psyche”. Oczywiste jest jednak, że psychoterapia jest czymś wyraźnie różniącym się od farmakoterapii (leczenia lekami) i od innych tzw. biologicznych metod leczenia. Patrząc historycznie psychoterapia bywała nawet „skonfliktowana” z leczeniem farmakologicznym, bywała wrogiem takich oddziaływań, dziś sytuacja, przynajmniej częściowo, zmieniła się.
Psychoterapia odwołuje się do metod, określanych ogólnie jako „psychologiczne”. Chce pomagać (a czasem nawet leczyć) przez rozmowę, refleksję, analizę życiowej sytuacji a szczególnie emocji, sposobów myślenia i zachowania danej osoby. Psychoterapia (choć nie każda!) pragnie też uwzględnić emocje i myśli skryte, wyparte ze świadomości. Można to podsumować tak: psychoterapia ma być drogą zmiany świadomych i nieuświadamianych sposobów spostrzegania siebie, świata i innych ludzi, a w konsekwencji do korzystnej zmiany sposobu społecznego funkcjonowania.
Istnieją różne formy psychoterapii. Różnice dotyczą czasu trwania sesji, częstości i liczby uczestniczących jednocześnie pacjentów (psychoterapia indywidualna, grupowa, małżeńska, rodzinna). Istnieją też znaczne różnice w sposobie prowadzenia psychoterapii związane z daną szkołą psychoterapeutyczną oraz różnicami w osobistym stylu pracy danego terapeuty.
Psychoterapia nie jest zwykłą rozmową. Jest pomocą specjalistyczną i czymś innym niż rozmowa o swoich problemach np. z zaprzyjaźnioną osobą. Psychoterapia jest dłuższym procesem, w którym sięga się do kolejnych problemów starając się stopniowo je rozwiązywać.
Stanisław Porczyk