Istnieją wątpliwości czy zespół przewlekłego zmęczenia (CFS, Chronic Fatigue Syndrome) jest odrębną chorobą. Część autorów, zwłaszcza należących do kręgu medycyny amerykańskiej chce traktować CFS jak schorzenie osobne, odróżniać je od stanów zmęczenia spowodowanych schorzeniami somatycznymi lub depresją. Natomiast w Europie, także w Polsce, dominuje inne podejście. Mianowicie wyraża się wątpliwość, czy "odrębny CFS" w ogóle istnieje, albo sądzi się, że występuje bardzo rzadko. W związku w tym rozpoznanie zespołu przewlekłego zmęczenia stawiane jest w Polsce bardzo rzadko. Rzeczywiście chorzy, którzy uważają, że mają zespół przewlekłego zmęczenia często spełniają kryteria dla rozpoznania depresji, zaburzeń somatyzacyjnych albo innych znanych schorzeń. Sprawa nie jest oczywiście do końca jasna i rozstrzygnięta.
Zwolennicy rozpoznania CFS stawiają je na podstawie obrazu klinicznego. Za podstawowe kryteria uważa się:
Zwraca uwagę, że autorzy postulujący istnienie swoistego, odrębnego CFS jednocześnie podkreślają, że jego objawy albo objawy bardzo podobne mogą występować w przebiegu różnych chorób. Podaje się, że przyczyną przewlekłego zmęczenia mogą być takie choroby i stany jak:
Często jednak zespół przewlekłego zmęczenia jest jednak depresją.
Niemożliwe, aby istniały jakieś uznane powszechnie sposoby postępowania z osobami z zespołem przewlekłego zmęczenia, skoro istnieje tyle niejasności co do przyczyn i rzeczywistego charakteru tego problemu. W leczeniu próbowano wielu leków. Stosowano leki przeciwdepresyjne, sterydy, inhibitory jednej z cytokin prozapalnych, dość często zaleca się ćwiczenia fizyczne. U części chorych korzyści ma przynosić psychoterapia. Efekty pomocy i leczenia są różne, wiele kuracji oceniano jako mało lub częściowo tylko skuteczne. Doświadczenia terapeutyczne lekarzy różnych specjalności są trudne do porównania, ze względu na różnice poglądów co do charakteru zespołu, bardzo rzutujące na wybór proponowanych sposobów pomocy i ocenę wyników leczenia. Ponadto jest prawdopodobne, że chorzy zgłaszający się do psychiatrów i ci, którzy odwiedzają lekarzy innych specjalności, mimo podobnych skarg, mogą istotnie się różnić co do przyczyn swoich problemów. W praktyce lekarskiej autora niniejszego tekstu u wszystkich pacjentów z dolegliwościami typu zespołu przewlekłego zmęczenia uzasadnione było jednak postawienie rozpoznania depresji.
Stanisław Porczyk